Blog

Jak wyglądają „miejsca nieuczesane”? Ciekawie, chociaż daleko im do ideału. Na całe szczęście. Położone gdzieś na uboczu, na zapleczu, poza utartymi szlakami, mogą pochwalić się nieszablonową urodą. W miejscach nieuczesanych turystyka jeszcze nie stała się przemysłem, a przybysz czuje się bardziej odkrywcą, niż konsumentem. Zapraszam do poznania kilku mało znanych miejsc położonych na Pomorzu i na Kujawach

Miejsca nieuczesane przyciągają mnie niczym magnes. Niełatwo o nich pisać. O uroku Polski znajdującej się poza utartymi szlakami decyduje nieuchwytna atmosfera, a nie krótsza lub dłuższa lista atrakcji. Przełożenie odczuć, klimatu, emocji na zdania i akapity, nie przychodzi mi łatwo.

Do napisania cyklu o „miejscach nieuczesanych” zainspirowała mnie idea turystyki zrównoważonej, o której możesz przeczytać w ramce poniżej.

Ruszajmy więc na pierwszy odcinek szlaku przebiegający przez pięć „nieuczesanych” miejsc położonych na Pomorzu i Kujawach.

Śladami Mennonitów na Żuławach

Mennonici, to religia stanowiąca odłam anabaptyzmu, w której chrzest przyjmuje się w wieku dorosłym. Członkowie tego wyznania nie mogą sprawować urzędów, ani brać udziału w wojnach. Prześladowani w Europie Zachodniej, emigrowali w XVI wieku do kraju bardzo tolerancyjnego religijnie, jakim była ówczesna Rzeczpospolita. Tak, był taki okres w naszej historii, chociaż dziwnie mało się nim chwalimy.

Mennonici pomogli zagospodarować Żuławy, zdewastowane po wielkich powodziach. Ich polska historia zakończyła się definitywnie w 1945 r., gdy razem z Niemcami zostali wysiedleni do RFN. Pozostało po nich kilka świątyń, zrujnowane cmentarze oraz charakterystyczne, ogromne chałupy podcieniowe. Podobno nie tylko Mennonici je wznosili, ale zwyczajowe przyjęło nazywać się je mennonickimi. Jest ich niewiele, przeważnie w kiepskim stanie technicznym i rozrzucone po całym terenie Żuław, ale warto je odszukać, gdyż są to obiekty niepowtarzalne w naszym krajobrazie.

Płaskie niczym stół Żuławy przecina gęsta siatka kanałów i cieków wodnych. Nic dziwnego, przecież są to poldery i tereny zalewowe. Niemal na każdym kroku natkniemy się na urządzenia hydrotechniczne. Mnie najbardziej spodobały się mosty zwodzone i obrotowe.

Przy okazji pobytu na Żuławach polecam wizytę w trzech miejscach. Wypad na Mierzeję Wiślaną w okolice Przebrna i odszukanie w tamtych lasach śladów granicy z Wolnym Miastem Gdańsk (zachowało się kilka słupków granicznych), odwiedzenie Raczek Elbląskich, oficjalnie najniższego punktu w Polsce (1,8 m p.p.m) chociaż podobno na Żuławach można znaleźć depresje przekraczające 2 m p.p.m.; oraz przespacerowanie się na wieżę widokową nad Jeziorem Druzno pod Elblągiem. Druzno jest jednym z dwóch jezior deltowych w Polsce i zostało objęte ochroną przyrody jako rezerwat. Można nad nim obserwować wiele gatunków cennych ptaków. Nam w wycieczce nad Druzno towarzyszył kudłaty piesek, który wybiegł z jakiegoś podwórka, przeszedł cały szlak do wieży, wlazł po schodach na górny poziom widokowy, a potem odprowadził do granic swojego gospodarstwa.

Pierwsza z atrakcji może już być nieaktualne, po rozpoczęciu prac nad przekopem Mierzei Wiślanej…

Tramwaj i mur spichlerzy w Grudziądzu

Co robi w tym zestawieniu miasto, które liczy sobie prawie 100 tysięcy mieszkańców, czyli do maluchów nie należy? Mimo swoje wielkości i dużej ilości zabytków leży poza utartymi szlakami. W Grudziądzu urzekł mnie niesamowity widok, jaki roztacza się na spichlerze od strony Wisły oraz kompaktowa starówka, przez którą z piskiem i zgrzytem kół przedziera się tramwaj. Obrazek niczym z Porto czy Lizbony.

Nie mam pojęcia dlaczego Grudziądz znajduje się poza głównymi szlakami turystycznymi. Polecam zwiedzanie miasta w godzinach popołudniowych, wtedy najlepiej oświetlony jest długi mur spichlerzy ciągnący się wzdłuż Wisły. Nigdzie w Polsce nie znajdziesz podobnego miejsca.

Na przejście starówki od Bramy Wodnej, do bazyliki św. Mikołaja, a potem dalej do odrestaurowanej wieży Klimek (niestety, gdy byłem ostatni raz dopiero zaczynano jej odbudowę) wystarczy godzina, ale po co się aż tak śpieszyć? Zawsze gdy jestem w Grudziądzu lubię spędzić choć parę chwil w kawiarni „Kontynenty” – jest to jeden z niewielu lokali w Polsce, do których mam ogromny sentyment i bez wahania polecam innym.

Chełmno – miasto zakochanych

Chełmno poznałem przez przypadek. Wracałem z nad morza i blisko Torunia na wzgórzu dostrzegłem nieznane mi miasto. Spontanicznie włączyłem kierunkowskaz, zjechałem z trasy i wkrótce poczułem się jak przeniesiony w czasie… W Chełmnie łatwo wczuć się w średniowieczny klimat miasta.

Przed wiekami był to znaczący ośrodek, a prawo chełmińskie posłużyło do lokacji wielu miast. Jednak Chełmno szybko straciło znaczenie na rzecz dynamicznie rozwijającego się Torunia i na zawsze zostało zepchnięte na boczny tor historii. Dzięki temu, nikt nie miał interesu, aby cokolwiek tu zmieniać, nikt też nie zamierzał niczego burzyć.

Mimo wszystko nie mogę pojąć, jak miasto w którym jest sześć gotyckich kościołów, piękny renesansowy ratusz, mury obronne i mnóstwo innych cennych zabytków, może tkwić na peryferiach ruchu turystycznego w Polsce.

Wizytę w Chełmnie warto połączyć ze zwiedzaniem najbliższych okolic. Proponuję pojechać na wzgórze Kałdus (św. Wawrzyńca). Jest to pierwotne miejsce lokacji miasta obecnie świetny punkt widokowy na dolinę Wisły. Więcej o Chełmnie przeczytasz w artykule o mieście św.Walentego.

Wędrujące miasto Nieszawa

Czy miasta mogą wędrować? Okazuje się, że tak. W Średniowieczu przenoszono miasta z różnych względów – przeważnie pierwotna lokalizacja okazywała się niefortunna lub uniemożliwiała dalszy rozwój miasta. Tak było chociażby w przypadku Łęczycy czy Łomży. Jednak niektóre miasta miały wyjątkowy dar do dalekich „wędrówek”, największy chyba Nieszawa.

Pierwszą Nieszawę wznieśli Krzyżacy na terenie dzisiejszej wsi Mała Nieszawka – ok. 4 kilometrów w dół Wisły od Torunia. Po klęsce pod Grunwaldem Zakon został zmuszony do zburzenia zamku, a miejscowość została przeniesiona naprzeciwko Torunia, w miejsce, gdzie obecnie znajdują się ruiny Zamku Dybowskiego. Nieszawa miała stanowić konkurencję dla krzyżackiego Torunia i nieźle się ze swojego zadania wywiązywała. Wielka historia dotarła do Nieszawy w 1454 r., gdy tuż przed wybuchem wojny 13-letniej król Kazimierz Jagiellończyk nadał szlachcie przywilej, który zakazywał nakładania nowych podatków bez zgody sejmików szlacheckich.

Po zakończeniu zwycięskiej wojny Toruń znalazł się w granicach Rzeczpospolitej, a zawistni mieszczanie toruńscy wymogli na królu zburzenie Nieszawy i przeniesienie jej 30 kilometrów w górę Wisły na miejsce, w którym wreszcie osiadła na stałe. Początkowo całkiem nieźle prosperowała dzięki położeniu tuż obok przeprawie promowej, ale wraz z potopem szwedzkim zaczął się ostateczny upadek Nieszawy.

Dzisiaj to wyłącznie senne, niewielkie miasteczko malowniczo położone nad Wisłą, a jedynym zabytkiem pamiętającym czasy dawnej świetności jest późnogotycki kościół św. Jadwigi. Jednak to nie kościół, a prom stanowi o wyjątkowości Nieszawy. Nie ma drugiego podobnego w Polsce. Został zbudowany po II wojnie światowej w Sandomierzu, jako prototyp. Dzięki napędowi bocznokołowemu i jaskrawym kolorom przypomina dawne statki pływające po Missisipi.

Kurhany na Kujawach poza utartymi szlakami

Na ziemiach polskich można znaleźć ślady występowania naprawdę starych kultur. W okolicach Izbicy Kujawskiej (W Sarnowie, Gaju i Wietrzychowicach) zachowały się cmentarzyska składające się z przedziwnych kurhanów. Pochodzą sprzed 5500 lat (starsze niż piramidy) i są zaliczane do neolitycznej kultury pucharów lejkowatych. Tej samej, która odpowiada za stworzenie Stonehenge.

Kurhany swoim kształtem przypominają ogromną dżdżownicę. U szczytu wysokie na 2 metry, stopniowo obniżają się do 80 cm. Osiągają długość do 100 metrów. Największe zaskoczenie budzi fakt, że w grobowcach odkryto zwłoki dwóch osób, które przeszły udaną operację trepanacji czaszki. W czasach, gdy jedynym dostępnym narzędziem był gładzony kamień!

Podsumowanie – poza utartymi szlakami

Zapewne takich miejsc położonych poza utartymi szlakami na Pomorzu i Kujawach można spotkać znacznie więcej niż pięć. Pokazałem wam tylko te, które dla mnie są w jakiś sposób wyjątkowe, niepowtarzalne. Mam nadzieję, że w komentarzach pochwalicie się swoimi odkryciami z Pomorza lub Kujaw lub zaproponujecie coś do następnych odcinków cyklu (z innych regionów)?