Łowiczanki z Krajny. Opowieść o pasji i tradycji

Łowiczanki z Krajny w Łowicz Boże Ciało
Przed łowicką katedrą w dzień Bożego Ciała

Łowiczanki z Krajny – spotkanie w Łowiczu

  • –         Wie pan, gdzie jest Krajna? – zapytała pierwsza
  • –         To koło Piły – dodała druga, widząc moją zakłopotaną minę
  • –         Ale nasza rodzina pochodzi stąd, spod Łowicza – dopowiedziała trzecia – W naszych sercach jesteśmy Łowiczankami

I tak pod katedrą w Łowiczu trzy siostry z domu Wiesiołek – Agnieszka, Joanna i Bogusia, w wielkim skrócie opowiedziały mi o rodzinie, która w 1945 r. wyemigrowała do Wielkopolski, ale nigdy nie wyrzekła się tradycji. Czułem, że muszę się dowiedzieć więcej, że chcę wysłuchać i zapisać całą historię.

Łowiczanki z Krajny Boże Ciało Łowicz
Łowiczanki z Krajny – spotkanie pod łowicką katedrą

W poszukiwaniu lepszej egzystencji

W styczniu 1945 roku skończyła się okupacja niemiecka w Łowiczu, a miesiąc później wojska sowieckie zdobyły i obróciły w gruzy, przekształconą w niemiecką twierdzę, Piłę. Gdy niedługo po tych wydarzeniach Franciszek Wiesiołek wysiadł z pociągu na dworcu w Pile zobaczył morze ruin. Widok ten musiał nim wstrząsnąć, w łowickiem, gdzie mieszkał, praktycznie nie było zniszczeń. Jednak nic nie było w stanie zmienić jego postanowienia osiedlenia się Ziemiach Odzyskanych. Swoje miejsce znalazł w niewielkiej miejscowości, która obecnie nosi nazwę Leżenica-Kolonia. Zostawił na miejscu 16 letniego syna, aby pilnował wybranego gospodarstwa, a sam wrócił do rodzinnych Serok. Sprzedał ziemię, zabrał cały dobytek i w maju 1945 r. wraz z żoną i dziećmi wyruszył, by osiedlić się w Wielkopolsce. Za jego przykładem poszło 10 innych rodzin z łowickiego – bliżsi i dalsi krewni oraz znajomi.

Zdjecie slubne monidło
Zdjęcie ślubne (monidło) Franciszka i Marianny Wiesiołek

Odważna decyzja

Decyzja o wyjeździe była niezwykle odważna, ale też bardzo ryzykowna. W maju 1945 r., nikt nie miał pewności, co będzie dalej, przecież dopiero skończyły się działania wojenne, obawiano się, że Niemcy mogą tu wrócić. A Franciszek Wiesiołek był już niemłodym człowiekiem, liczył sobie dokładnie 50 lat, jego żona Marianna była od niego 8 lat młodsza.

Na miejscu otrzymali znacznie większe gospodarstwo, jednak w Leżenicy-Koloni wszystko wyglądało inaczej, niż w rodzinnych, łowickich stronach. Domy położone daleko od siebie, wszystkie budynki murowane, w pomieszczeniach gospodarskich znaleźli maszyny, których nie potrafili na początku uruchomić oraz gleba, która wymagała zupełnie innych metod uprawy, niż te, których nauczyli się u siebie.

Nie wszyscy dali radę, wielu wróciło pod Łowicz, jednak Wiesiołkowie wytrwali i jeszcze powiększyli gospodarstwo o dodatkowe hektary. Wraz z tymi, którzy zostali na miejscu, stworzyli w Leżenicy-Koloni wyjątkową wspólnotę.

Leżenica-Kolonia
Leżenica-Kolonia – czasy współczesne

Dziadek Franciszek i babcia Marianna

Co kierowało ludźmi, którzy w tak niepewnych czasach podjęli pionierskie decyzje? Skąd ta odwaga, determinacja, aby diametralnie zmienić życie i jeszcze pociągnąć za sobą innych? Pewnie nie dowiemy się nigdy, bo jak wspominają wnuczki Franciszka Wiesiołka:

  • –         Dziadek należał do tego pokolenia mężczyzn, które porozumiewało się wyłącznie w sprawach najważniejszych. Nie odzywał się, żeby opowiadać. Był powściągliwy, mało wylewny i raczej oschły. Dla niego ziemia była największą wartością.

Musiał być człowiekiem z charyzmą. Potrafił pociągnąć za sobą ludzi, którzy zdecydowali się jechać z nim w nieznane. Lubił udzielić się społecznie i angażował w życie wsi. Również jego trzej synowie odziedziczyli charakter po ojcu. Jednak jego żona była zupełnie inna.

  • –         Babcia do dziś pozostaje w pamięci całej rodziny jako osoba radosna, towarzyska, lubiąca ludzi. Śpiewała i tańcowała kiedy tylko mogła, wnosiła ciepłą atmosferę wszędzie tam, gdzie się pojawiła – opowiadają wnuczki
  • –         Czasami, kiedy my, wnuki, za bardzo wchodziliśmy jej na głowę, mówiła tylko: „Łoj, z dzieciokamy”… A na grzejnikach w swoim pokoju suszyła szare renety, które pozwalała nam podkradać – najlepsze słodycze z dzieciństwa. Zawsze też można było schować się przed rodzicami za jej dużym fotelem…
Rodzina Wiesiołków
Marianna i Franciszek Wiesiołek na zdjęciach ze starego albumu

Łowicka tradycja

Babcia jeszcze w latach 50. XX w. chodziła do kościoła w stroju łowickim, dla niej było to naturalne, przecież to było jej odświętne ubranie. Całe życie też mówiła gwarą.

  • –         My, jako dzieci, często ją poprawiałyśmy, przekonane, że to my mówimy „poprawnie” – wspominają moje rozmówczynie
Lalka łowicka
Łowicka lalka babci Marianny

W domu było dużo łowickich pamiątek. W pokoju babci, na wysoko zaścielonym łóżku, zawsze siedziała lalka – mała Łowiczanka. Nie wolno było się nią bawić, służyła tylko do ozdoby. Z wielu ozdób przywiezionych z rodzinnych stron, do dnia dzisiejszego zachowało się niewiele. Najcenniejszą pamiątką jest pozioma wycinanka, nazywana kodrą, która może sobie liczyć nawet 100 lat!

wycinanka
Zabytkowa kodra (wycinanka), która może liczyć sobie nawet 100 lat

Tematy związane z Łowiczem na blogu


1. Zwiedzanie Łowicza – co ciekawego warto zobaczyć w samym mieście? Zajrzyj tutaj, jeśli planujesz spacer po Łowiczu


2. Wybierz się na ciekawe wycieczki w okolicach Łowicza – sprawdź, jakie interesujące miejsca można znaleźć w pobliżu miasta.


3. Folklor w województwie łódzkim – poznaj folklor regionu, a także łowickie tradycje, stroje i zwyczaje


4. Jedno z najciekawszych miejsc do wiosennej obserwacji ptaków znajduje się niedaleko Łowicza, w Złakowie Kościelnym

Czy można odejść od tradycji?

W pewnym momencie wydawało się, że tradycja powoli, ale nieubłaganie zanika. Najpierw w niewyjaśnionych okolicznościach przepadł strój łowicki babci. Podobno ktoś z jakiegoś zespołu ludowego go pożyczył i nigdy nie oddał. Potem przyszły lata 80. i 90. XX w., kiedy wszystko, co związane ze wsią i jej tradycjami ludowymi jawiło się, jako niemodne, wstydliwe, a nawet zacofane, wręcz obciachowe. W tamtych czasach Polacy mieli się cywilizować, globalizować i gonić Europę, a nie oglądać się za siebie, czy kultywować dawne obyczaje

Tradycja łowicka
Święty kącik – tradycja, która zawsze była i jest kultywowana

Śpiew, który łączy

Niegdyś, przed laty, zanim upowszechniło się radio i magnetofony, ludzie, przy rożnych okazjach, wspólnie śpiewali. Potem przestali, nastawili się na bierne słuchanie muzyki. Szkoda, ponieważ, według badań psychologów, wspólne śpiewanie niesłychanie wzmacnia więzi społeczne.

W moim rodzinnym domu śpiewało się jedynie kolędy podczas Wigilii. Jednak tradycja wspólnego śpiewania przetrwała w niektórych społecznościach, zazwyczaj na wsiach. Tak też było w rodzinie Wiesiołków.

  • –         Łowickie melodie nieustannie wybrzmiewały w naszym domu – opowiadają wnuczki Franciszka Wiesiołka – Śpiewali wszyscy. Pieśni i przyśpiewki towarzyszyły niemal każdemu rodzinnemu spotkaniu: imieninom, zmówinom, weselom i innym ważnym uroczystościom. Były czymś zupełnie naturalnym, tak jak wspólne rozmowy przy stole.
  • –         Nasz tata jeszcze w latach 70. i 80. wstawał bardzo wcześnie rano, żeby posłuchać audycji z muzyką ludową nadawanej w Polskim Radiu. Nie tylko słuchał tych pieśni, ale także nagrywał je na magnetofon szpulowy. Później całą rodziną odsłuchiwaliśmy te nagrania, uczyliśmy się melodii i wspólnie śpiewaliśmy

Przed laty też miałem magnetofon szpulowy, kupiony za pierwsze zarobione pieniądze. Pamiętam z jaką niecierpliwością czekało się na ulubioną radiową audycję, aby ją nagrać. Mój magnetofon szybko się popsuł, taśmy przepadły bezpowrotnie. Na szczęście w rodzinie Wiesiołków magnetofon przetrwał i nawet udało się go uruchomić oraz odsłuchać zapisanych na taśmie nagrań. Wróciły klimaty dzieciństwa.

magnetofon szpulowy
Kto jeszcze pamięta magnetofon szpulowy?

Powrót do korzeni

Siostry śpiewały nie tylko w domu, ale też na dożynkach. Początkowo nosiły typowe dla Krajny stroje ludowe, do czasu aż jeden z uczestników dożynek nie zapytał:

  • –         Dlaczego nie występuje w strojach łowickich, przecież to wasza tradycja?
  • –         To pytanie nas uderzyło! – wspominają siostry – Właśnie, dlaczego nie jesteśmy w strojach łowickich? Był to moment, gdy obiecałyśmy sobie, że w kolejnym roku wystąpimy już w naszych rodzimych strojach!

Tylko skąd wziąć oryginalne stroje ludowe?

Łowiczanki z Krajny w pełnym składzie
Łowiczanki z Krajny w pełnym składzie

Poszukiwania na ziemi łowickiej

Oczywiście, można było zamówić uszycie stroju ludowego, jednak one chciały mieć taki „z duszą”, który powstał w czasach, gdy noszenie strojów ludowych było czymś powszechnym i oczywistym.

  • –         Zaczęłyśmy więc poszukiwania osób, które w swoich domach mają jeszcze takie pamiątki po babciach czy mamach – opowiadają siostry – Niemałą trudnością był fakt, że od Łowicza dzieli nas prawie 300 km!

Poszukiwania nie były ani szybkie, ani łatwe, jednak okazały się skuteczne. Pewnego dnia otrzymały wiadomość od pana Jacka z Mąkolic, który po śmierci swojej babci odnalazł w jej szafie odświętny strój.

  • –         Nawet teraz trudno mi opisać jak się poczułam, kiedy go pierwszy raz założyłam. Pasował idealnie, był ciężki, porządny, podszyty papierem, co dodatkowo usztywniało kolorowy wełniak. Paradny – jak powiedziałyby Księżanki. Zakochałam się w nim od pierwszego przymierzenia… – opowiada Bogusława i wyjaśnia, czym wyróżnia się strój z Mąkolic
Łowiczanki z Krajny
Łowiczanki z Krajny fot.: Katarzyna Papieska

„Kiecki z Mąkolic są krótsze, od tradycyjnych łowickich, gdyż ledwie zakrywają kolana. Fałdy na zapasce są płaskie; tło wyłożone na zewnątrz – a paski różnej szerokości znajdują się wewnątrz fałd. Na wszystkich częściach ubrania wyszyte są cieniowane, grube hafty, oczywiście z ukochanym przez Księżanki motywem róży. W Mąkolicach są one zawsze podwójne i odwrócone od siebie. A ponieważ w stroju łowickim róża nigdy nie jest sama, to i tu mamy dzwonki, lilie, stokrotki czy listki. Właśnie, między innymi po tych zdobieniach, wprawne artystki ludowe są w stanie na pierwszy rzut oka określić, z której parafii pochodzi dana kreacja i jak stare są wyszyte na niej hafty.”

Łowiczanki z Krajny
Widać profesjonalną sesję fotograficzną 🙂 fot.: Katarzyna Papieska
  • –         W tym przepięknym stroju, który teraz nosimy, ślub w 1945 r. brała Feliksa, czyli babcia Jacka, a potem w 1966 r. jej córka Stanisława.
  • –         Dlaczego Jacek przekazał nam część swojej rodzinnej historii? – zastanawiają się przez chwilę siostry – Zapewne oddanie stroju w nasze ręce było jego wyrazem szacunku dla kobiet, które go wcześniej nosiły. Bo chciał zachować od zapomnienia część tradycji łowickiej, związanej z jego rodziną. Bo jak mówił: by cząstka Nas żyła w Was….

Jesienią 2022 roku na dożynkach rodzinnej gminy Szydłowo wystąpiły w łowickich strojach. Emocje były ogromne. Na dożynki przyjechały zabytkową, przystrojoną łowickimi motywami bryczką i …

  • –         Było głośno, wesoło, kolorowo i oczywiście – śpiewnie – opowiadają siostry – Towarzyszyła nam ogromna radość i poczucie, że możemy cieszyć się tradycją przodków. Nie dało nas się wtedy nie zauważyć!

„Nie da się nas nie zauważyć”, to jest jeden ze znaków rozpoznawczych Łowiczanek z Krajny, chociaż wtedy się tak jeszcze nie nazywały…

Łowiczanki z Krajny
Tak prezentują się Łowiczanki z Krajny

Łowiczanki z Krajny – powstanie zespołu

Do publicznych występów skutecznie zachęcił siostry proboszcz ich rodzinnej parafii w Róży Wielkiej.

  • –         Dostrzegł, że to, co robimy, jest autentyczne, że nie stylizujemy się folklorem, ale naprawdę nim żyjemy – wspominają siostry – Można powiedzieć, że bez tego impulsu, historia „Łowiczanek z Krajny” mogłaby nigdy się nie rozpocząć

Początkowa nazwa zespołu była dość banalna Zespół Ludowy Sołectwa Leżenica-Kolonia i siostry Wiesiołek szukały czegoś, co w pełni by oddawało ich podwójną tożsamość – krajeńską oraz łowicką. I znalazły. Po raz pierwszy, jako „Łowiczanki z Krajny” zaśpiewały w czerwcu 2025 roku.

Dziś, oprócz Agnieszki, Joanny i Bogusi z domu Wiesiołek, w zespole występuje także kuzynka Małgosia oraz panowie Kazimierz i Włodzimierz, jako jedyni nie będący członkami rodziny.

  • –         Staramy się śpiewać pieśni ludowe, a nie biesiadne – tłumaczą Łowiczanki z Krajny – Bo pieśni ludowe niosą w sobie mądrość wielu pokoleń. W prostych słowach opowiadają o życiu, miłości, pracy, przyrodzie i dawnych zwyczajach.
Łowiczanki z Krajny
Łowiczanki z Krajny podczas jednego z występów

Łowiczanki z Krajny – gdzie można zobaczyć zespół?

Przede wszystkim na procesji Bożego Ciała w Łowiczu, w której idą z rodzinną parafią Świętego Ducha w Łowiczu.

  • –         Dla nas to niezwykła manifestacja wiary, miłości do Boga, Ojczyzny i przywiązania do tradycji – wyjaśniają siostry

Zazwyczaj nie opuszczają też dożynek rodzinnej gminy Szydłowo w Wielkopolsce. Aby zorientować się, gdzie aktualnie występują, warto śledzić ich profil na FB. A występują często, zdarzało się, że miały zaplanowane nawet dwa występy jednego dnia.

Łowiczanki z Krajny Grunwald
Łowiczanki z Krajny zawitały też na pola Grunwaldu

Mogą cię zainteresować inne tematy o niezwykłych miejscach i ludziach tworzących z pasją:


1. Poznaj lokalne galerie i muzea w województwie łódzkim. Wiele z nich tworzą ludzie z pasją, którzy potrafią zaskoczyć swoimi pomysłami


2. Może interesują Cię lokalne imprezy plenerowe w Łódzkiem? Sprawdź, co ciekawego dzieje się w mniejszych miejscowościach regionu.


3. Podróż do Lasocina (Świętokrzyskie) i spotkanie z życzliwymi ludźmi


4. Zwykłe i niezwykłe wydarzenie – Lasocińskie wianki. Zobacz, jak lokalna tradycja może stać się okazją do wspólnego świętowania.

Łowiczanki z Krajny Boże Ciało Łowicz
Łowiczanki z Krajny podczas uroczystości Bożego Ciała w Łowiczu

Łowiczanki z Krajny. Pasja, która uskrzydla

Jak Łowiczanki z Krajny łączą występy z życiem rodzinnym i zawodowym?

  • –         Robimy to, ponieważ jest to nasza pasja i coś, co daje nam ogromną radość, a na to czas zawsze się znajdzie – z uśmiechem tłumaczą siostry

W ramach tej pasji powstają opowieści pod hasłem „Bez korzeni nie zakwitniesz” – zebrane historie przodków i miejsc, z których pochodzi rodzina Wiesiołków…

Pasje mają to do siebie, że przyciągają ludzi. Także mnie przyciągnęła niezwykła historia Łowiczanek z Krajny. Chciałem posłuchać tej opowieści, opisać ją i przekazać dalej. Pasje są wysoce zaraźliwe, porywają innych do działania. Może nie powinienem używać słowa zaraźliwe, tylko inspirujące?

Znasz ludzi i społeczności, które łączy pasja? Ludzi, którzy razem potrafią coś pięknego tworzyć? Koniecznie napisz o tym w komentarzu na blogu. Będę wdzięczny

Łowiczanki z Krajny
Łowiczanki z Krajny – kolejne zdjęcie z profesjonalnej sesji fotograficznej fot.: Katarzyna Papieska
Subskrybuj
Powiadom o
guest
4 Komentarze
Najstarsze
Najnowsze
Bogusława

Panie Dawidzie-Hegemonie. Bardzo dziękuję za zainteresowanie naszą historią i za to, że zechciał ją Pan opowiedzieć.  To dla nas naprawdę ogromna radość, że historia Łowiczanek z Krajny, opowiedziana na szybko pod katedrą w Łowiczu, po jakimś czasie tak pięknie się rozwinęła i znalazła miejsce na Pana blogu. Bo właśnie od takich spotkań wszystko się zaczyna – od zwykłej rozmowy, ciekawości i ludzi, którzy z pasją robią coś, co naprawdę ma dla nich znaczenie. Mam nadzieję, że historia Łowiczanki z Krajny trafi do kolejnych osób i może przy okazji kogoś zachęci, żeby zajrzeć do swoich korzeni.  Jeszcze raz dziękuję za spotkanie,… Czytaj więcej »

Agnieszka

Dziękujemy, Dawid, za tę opowieść o Łowiczankach z Krajny i historii naszej rodziny. To dla nas coś więcej niż tylko opis historii zespołu. To piękne docenienie tego, co robimy i przypomnienie, że za naszym śpiewem, strojami i działalnością kryje się historia ludzi, którzy po II wojnie światowej przybyli z maleńkiej podłowickiej wioski na tzw. Ziemie Odzyskane, i osiedlili się w Leżenicy-Kolonii (gmina Szydłowo, powiat pilski, województwo wielkopolskie). Przez lata tworzyli tutaj swoją małą, łowicką społeczność, zachowując tradycje, język, zwyczaje i pamięć o miejscu, z którego przybyli. Dziś, jako Łowiczanki z Krajny, staramy się tę pamięć przywracać i przekazywać dalej –… Czytaj więcej »